• Saturday, March 21st, 2009

ΕΝΘΥΜΟΥΜΑΙ ότι, πριν από μερικά χρόνια, στα εδώλια κατηγορουμένων του Εφετείου Αθηνών παρεκάθισε μία ομάδα δημοσιογράφων, που είχαν προσφύγει σ’ αυτό μετά από καταδικαστικές αποφάσεις για αδικήματα «περί Τύπου», νομίζω για συκοφαντίες. Οι υποθέσεις τους εισάγονταν μετά την ψήφιση ειδικού νόμου παραγραφής των αδικημάτων, γι’ αυτό και το Εφετείο έπαυσε οριστικώς την ποινική δίωξη γι’ αυτά.

            Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου συνόδευσε την απαγγελία της αποφάσεως με την παρατήρηση του Άγγλου φιλόσοφου Τόμας Καρλάιλ, ότι «ο Τύπος είναι η τετάρτη εξουσία», υποδηλώνοντας προφανώς την αντίθεσή του για την κατ’ εξαίρεση παραγραφή. Οπότε ένας από τους κατηγορουμένους συμπλήρωσε προσφυώς και ίσως με κάποια υπεροψία: «Οι εξουσίες του κράτους είναι τρεις, οι εξής δύο: τα μέσα μαζικής ενημερώσεως», διασκευάζοντας έτσι τη διαπίστωση του Έλληνα συνταγματολόγου του περασμένου αιώνα Νικολάου Σαρίπολου, ότι «στην πραγματικότητα ο Τύπος είναι η πρώτη εξουσία».

Η «ατάκα» αυτή διατηρήθηκε στη μνήμη μου και διαρκώς επαληθεύεται, είναι δε  παγκοίνως παραδεκτό  ότι τα μέσα μαζικής ενημερώσεως (ΜΜΕ) με οποιαδήποτε μορφή (τύπος, ραδιόφωνο, τηλεόραση) ασκούν καταλυτική επιρροή σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας (διαμόρφωση χαρακτήρων, πολιτικής  και γενικώς κοινωνικής συμπεριφοράς). Δυστυχώς όμως είναι επίσης αποδεκτό ότι η Υπερεξουσία αυτή δεν ασκείται πάντοτε επαξίως προς  τον κοινωνικό της προορισμό, αλλ’ απεργάζεται την ιδιοτέλεια εκείνων που την ελέγχουν.

            Βεβαίως δεν θα επισημάνουμε και κρίνουμε συγκεκριμένες επιδοκιμαστικές ή επικριτικές αναφορές σε γεγονότα και καταστάσεις, συνοδευόμενες με σχολιασμούς και όχι σπανίως ερειδόμενες σε ανεδαφικές ή πλασματικές παραδοχές μερικών Μ.Μ.Ε., προκειμένου να υποβάλουν στην ευρύτερη πελατεία τους την επιθυμητή εποικοδομητική ή αποδομητική ιδεολογία ή αποχαύνωση, αναλόγως των αγαθών ή ιδιοτελών προθέσεών τους. Θα επισημειώσουμε όμως κάποιους τρόπους υποβολής, την οποία εκουσίως ή ακουσίως διεργάζονται οι ποικιλώνυμες τηλεοπτικές εκπομπές, που διασπείρονται στο ωρολόγιο πρόγραμμα και προσφέρονται στην τηλεθέαση όλων των κοινωνικών τάξεων και ηλικιών.

            Και κατ’ αρχήν θα αναφερθούμε στα «Δελτία  ειδήσεων», μερικά από τα οποία δεν περιορίζονται στον ενημερωτικό προορισμό τους, αλλά μεταστρέφονται σε «κομφούζιο» ιδεολογικών τάσεων και κοινωνικών ευαισθησιών. Και τούτο διότι συχνότατα τα ειδησεογραφικά δεδομένα διανθίζονται με κρίσεις και σχόλια προσκαλεσμένων, οι οποίοι εμφανίζονται ως αλάθητοι ειδήμονες που διατυπώνουν αναντίρρητα θέσφατα ακόμη και προφητικά, χωρίς να απολείπονται και οι γραφικοί «μαϊντανοί», που γνωμοδοτούν επί παντός επιστητού. Και όλα αυτά με την παντογνωσία των τηλεπαρουσιαστών, οι οποίοι συντονίζουν την παράσταση που αρκετές φορές εκτρέπεται σε χάβρα, ώστε οι τηλεθεατές αδυνατούν να αποκομίσουν κάποιο πόρισμα.    

Την ίδια δυσάρεστη εικόνα εμφανίζουν και τα συναφή πρωινά αναγνώσματα των εφημερίδων, μερικά από τα οποία εμπλουτίζονται με γλυκανάλατους χαριεντισμούς και κουτσομπολιά αναφορικώς με επουσιώδη φαινόμενα, σε σημείο υποβαθμίσεως του στόχου της κοινής ενημερότητας, με την ενίοτε συμβολή και της ελλείψεως  ορθοφωνίας.

Παρεμφερή παράσταση εμφανίζουν συχνάκις και οι συζητήσεις για δημοσίου ενδιαφέροντος ζητήματα, κατά τις οποίες οι παρατασσόμενοι στα «τηλεπαράθυρα» υποβάλλονται σε ενδελεχή ανάκριση από τον τηλεπαρουσιαστή –  επιτιμητή που εξοβελίζει  τη γνώμη των ειδημόνων, μη επιτρέποντας σ’ αυτούς την ολοκλήρωση των απόψεών τους (ιδίως όταν αυτές διαφαίνονται αντίθετες στην υποβόσκουσα αντίληψή του) και περιορίζοντας το χρόνο τους σε σχέση με τους αντιγνωμούντες, με αποτέλεσμα την πρόκληση οχλοβοής, χωρίς  ανάδειξη του νικητή.

            Ιδιαιτέρως επισημαίνουμε τις αποκαλύψεις μερικών αστυνομικών reporters, οι οποίοι επιδίδονται σε αλλεπάλληλες και λεπτομερείς περιγραφές αποτρόπαιων συνθηκών τελέσεως διαφόρων εγκλημάτων κατά τρόπο ψυχοφθόρο για το τηλεοπτικό κοινό και προπαντός για τα νεαρά και άκριτα άτομα (π.χ. πώς οργανώθηκε και διαπράχθηκε κάποια ανεξιχνίαστη απαγωγή ή δολοφονία και ποια απαίσια πλήγματα καταφέρθηκαν στο θύμα,  ή πώς μεθοδεύθηκε η πολλαπλή ανάφλεξη πυρκαγιών, ή με ποιο τρόπο ο αποτρόπαιος παιδόφιλος παραπλανούσε τα θύματά του κ.λ.),   με τα εξής βλαβερά αποτελέσματα: α) Προκαλείται το κοινό αίσθημα και επέρχεται εθισμός στο έγκλημα και εκτράχυνση των ηθών. β) Ηρωοποιούνται  οι εγκληματίες   και  αναπαράγονται  μιμητές τους. γ) Συντελείται  φροντιστηριακή  εκπαίδευση  νέων  εγκληματιών. Και δ)  δυσχεραίνεται το έργο των διωκτικών αρχών, εφόσον ο δράστης πληροφορείται τις ενέργειές τους και λαμβάνει προφυλακτικά μέτρα.

            Σταχυολογούμε ακόμη τις παρακάτω διάσπαρτες ρηχού περιεχομένου τηλεκπομπές, που προβάλλουν απαξιωτικά ή ανούσια κοινωνικά φαινόμενα και προκαλούν τον οίκτο ή τον περίγελο, κατά τρόπο καταρρακώσεως της ανθρώπινης υποστάσεως: α) Διαγωνισμοί αναδείξεως ταλέντων με ψυχωσικά ή διανοητικώς καθυστερημένα άτομα. β) Άσκοπη δημοσιοποίηση προβλημάτων αναξιοπαθούντων και απόκληρων της κοινωνίας. γ) Δειγματισμός περιθωριακών καταστάσεων. δ) Διεξαγωγή παιγνιδιών – αγώνων με εξευτελιστικές πράξεις ανταγωνισμού. Και ε) εκθειασμός ή επιβράβευση παρακοινωνικής δραστηριότητας.

          Αναφερόμαστε ακόμη στα «σαλόνια» των Μ.Μ.Ε., όπως αποκαλούνται οι προβολές στα δισέλιδα ανοίγματα μερικών εντύπων και στις ποικιλώνυμες τηλεκπομπές που αποκαλύπτουν την κοινωνική παθογένεια κατά τρόπο εκχυδαϊσμού των ευγενών αισθημάτων και εκμαυλισμού της κοινωνίας. Τέτοιες π.χ. είναι οι προβολές που αναδεικνύουν τη χλιδάτη διαβίωση ορισμένων πλουτοκρατών ή νεόπλουτων, όταν συμπορεύεται με ματαιόδοξες και αλαζονικές συμπεριφορές στην προσπάθεια των πρωταγωνιστών να θεραπεύσουν την συναισθηματική τους ένδεια. Και  βεβαίως η διάθεση αυτή δεν ανιχνεύεται από τους προβολείς της δημοσιότητας, αλλ’ ούτε αιτιολογείται ο δίκαιος ή άδικος πλουτισμός, ώστε η τηλεοπτική μάζα αδυνατεί να αξιολογήσει τις περιστάσεις, ενώ τα άκριτα (νεαρά ή απαίδευτα) άτομα ματαίως φαντασιώνονται την προσομοίωσή τους προς τα αποκρουστέα πρότυπα – ινδάλματα, με αποτέλεσμα να μεταστρέφονται στη φυγοπονία και την εγκληματικότητα (διαρρήξεις, ναρκωτικά κ.λ.).

          Με παρόμοιο τρόπο επενεργούν και οι παρουσιάσεις των ποικιλώνυμων serials και τηλεοπτικών έργων νοσηρής φαντασίας, που αναδεικνύουν κοινωνικές παθογένειες, χωρίς ανθρώπινη ευαισθησία ή επωφελή διδαχή. Όταν μάλιστα με τις παραστάσεις αυτές προβάλλεται χαλαρότητα των ηθών και απαξίωση των θεσμών, η επίδραση αποβαίνει αποδομητική στην ψυχοσύνθεση του ατόμου, που αποβάλλει κάθε συναίσθημα ανθρωπιάς.

          Τούτο καταφαίνεται από την έλλειψη αλληλοεκτιμήσεως των σύγχρονων ανθρώπων και αλληλοσπαραγμό τους στο βωμό της ατομικής επικρατήσεως, παραγκωνίζοντας την κοινωφέλεια. Οι επιπτώσεις είναι ολέθριες ιδίως για τη νεολαία, που κατά μέγα μέρος διαπλάθεται σε μια αγχωτική μάζα, χωρίς αγάπη και χαρά, με συνεπακόλουθες παρεκτροπές την απαξίωση του ερωτικού δεσμού, της οικογενειακής συνοχής και γενικότερα της κοινωνίας.

          Θα ήταν παράλειψη να μη επισημανθεί και η απαράδεκτη προβολή από ορισμένα Μ.Μ.Ε. «Μικρών Αγγελιών» για προσφερόμενες πορνικές απολαύσεις, συνοδευομένων μάλιστα με εκφυλιστικές απεικονίσεις που προσβάλλουν τη δημοσία αιδώ. Και όλα αυτά με την αιδήμονα σιωπή των αρμοδίων Ανεξάρτητων Αρχών.

Και αν κάποιος ισχυρισθεί, ότι «αυτά που παραπάνω κατακρίνονται, προστατεύονται από το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου», αντιτάσσεται ότι κατά το Σύνταγμα «οποιοδήποτε ατομικό ή κοινωνικό δικαίωμα δεν επιτρέπεται να ασκείται καταχρηστικώς» (άρθρο 25 § 3), διότι και κατά το “αρχαίο πνεύμα αθάνατο”, Ελευθερία δεν σημαίνει ασυδοσία, αλλά Δεοντολογία. Δηλαδή όχι ό,τι αρέσει σε καθένα, αλλ’ εκείνο που προάγει το δημόσιο συμφέρον, δηλαδή την κοινή ωφελιμότητα (πρβλ. Πλάτων. Πολιτ, Η΄: «Η γαρ άγαν ελευθερία έοικεν ουκ εις άλλο τι ή εις άγαν δουλείαν μεταβάλλειν και ιδιώτη και πόλει»).

————————

 * Δημοσιεύθηκε στο 38324/11-3-2009  φύλλο της εφημερίδας «ΕΣΤΙΑ».

divider

Category: 'Αρθρα
You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.
Leave a Reply